( 7 ) . ماتيگان يوشت فريان ، چنان‌كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 3 ، I ، ش 3 ) شرح مناظرهء كلامى او با آخت جادوگر است . ( 8 ) . ماتيگان گجستك اباليش ( - شرح مناظره با اباليش ملعون ) حدود / 1200 كلمه ، از همان آتور فرنبغ فرخزادان نويسندهء كتاب « دينكرد » كه در حضور خليفه مأمون عباسى ( گويا به سال 210 ق / 825 م ) با يك زنديق مانوى موسوم به « اباليش » ( - عبد اللّه ؟ ولى كنايه از ابليس ؟ ) به يك مناظرهء كلامى مبادرت مىنمايد ؛ همين خود نمونهء سنخى از مجادلات اصحاب نظر و مذهب ما قبل اسلامى است . ( 9 ) . ايمان مسيحى ، كتابى كه اليشع باركوزبايى مطران براى قباد ساسانى ( 448 - 531 م ) به پهلوى ترجمه كرد . « 1 » ( 10 ) . آيين مسيح ، كتابى كه اكاكيوس / آقاق جاثليق ( طىّ 485 - 495 م ) براى قباد ساسانى به پهلوى ترجمه كرده « 2 » ، گويا همان قبلى ( ش 9 ) باشد كه دكتر صفا اشتباها آن را به اقاق نسبت داده است . ( ب ) . متون سريانى ( 1 ) . مواعظ ( سريانى ) تيتوس بصرايى ( م 371 م ) بر ضدّ مانويان ( تحرير 462 م ) . ( 2 ) . تجسّد ( Theophania ) كه به سريانى ترجمه شده است ( ظ : 411 م ) . ( 3 ) . اعتقادنامهء مونوفيزتى ( سريانى ) تحرير سوروس انطاكى ( م - ح 540 م ) كه ترجمهء ديگر هم از يونانى به سريانى داشته است . ( 4 ) . رسالهء تبيينيه ( سريانى ) همان سوروس انطاكى بطريق ( از 512 تا 518 م ) در باب مانويان و جز ايشان . ( 5 ) . مانويان و احكاميان ، كتابى از جبرائيل مروى اسقف هرمزد اردشير ( ح 550 م ) كه مراد از احكاميان همان اصحاب تنجيم و احكام نجوم يا اخترگويان باشند .

--> ص 127 - 132 . / زبان پهلوى ( آموزگار - تفضّلى ) ، ص 26 - 27 . Grundriss der Iranischen / Philologie , b . II , ( West ) , p . 107 . ( 1 ) . zoroastrian Problems , P . 80 . ( 2 ) . دانش‌هاى يونانى در شاهنشاهى ساسانى ( صفا ) ، ص 20 .